اعيان است . حضرت امام خمينى هم در اين‌باره گفته است : چون كه علم در مرتبهء احديت عين ذات است ، پس عالم و معلوم و علم يك چيز است و مغايرتى در اين مرتبه نيست . اگر مراد به مرتبه احديت آن چيزى است كه معروف است از مرتبه غيبيه ذات كه در اين صورت بارى آن نه اسمى است و نه رسمى و اصلا در اين مرتبه صفاتى معتبر نيست تا گفته شود كه صفت عين ذات است يا غيرذات . آنچه در مقدمات نيز گذشت همين بيان است . پس وجود « به شرط لا » نه به علم متصف گردد و نه به صفتى ديگر غير آن ؛ بلكه مرتبهء احديت در اصطلاح ديگرى غيرمرتبهء ذات است كه به صفتى متصف نگردد ، آنچنان كه صاحب « مصباح الانس » در اول كتابش آورده است و بنا به اين اصطلاح مرتبهء احديت همان مرتبهء ذات همراه با يقين آن با اسماء ذاتيه است و در اين صورت جعل علم بالذات از اين مرتبه ممكن است . « 1 » در توضيح ، بيان روايتى از حضرت على عليه السّلام لازم است كه در نهج البلاغه خطبهء اول فرمود : الحمد لله الذى لا يبلغ مدحة القائلون و لا يحصى نعمائه العادّون و لا يؤدّى حقّه المجتهدون الذّى لا يدركه بعد الهمم و لا يناله غوص الفطن الّيذى ليس لصفته حدّ محدود و لا نعت موجود و لا وقت معدود و لا اجل ممدود . فطر الخلائق بقدرته و نشر الرّياح برحمته و وتّد بالصخور ميدان ارضه . ستايش مخصوص خداوندى است كه ستايشگران از مدحش عاجزند و حسابگران زبردست احصاء نعمت‌هايش نتوانند و كوشش كنندگان حقش را ادا نتوانند نمود . هم اوست كه افكار بلند ژرف‌انديش كنه ذاتش را درك نكند و غواصّان درياى علوم و دانش‌ها دستشان از پىبردن به كمال هستىاش كوتاه گردد . آن‌كس كه براى صفاتش حدّى نيست و صاف كمالش را توصيف نتوان كرد و براى ذاتش وقتى معين و سرآمدى مشخص نتوان تعيين نمود . مخلوقات را با قدرتش آفريد . بادها را به رحمتش به حركت درآورد . و اضطراب و لرزش زمين را به وسيلهء كوه‌ها آرامش بخشيد .

--> ( 1 ) . تعليق بر فصوص الحكم ، فص عزير ، ص 321 .